ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਘੇਪਨ ਝੀਲ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ: ਸਿਸੂ ਸਮੇਤ 34 ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾਇਆ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਾਇਆ

ਲਾਹੌਲ-ਸਪੀਤੀ 

ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਹੌਲ-ਸਪੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ 'ਸਿਸੂ' ਸਮੇਤ 34 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਘੇਪਨ ਝੀਲ ਦੇ ਫਟਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ (HPSDMA) ਅਤੇ ਇਸਰੋ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਕੇਂਦਰ (NRSC) ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਘੇਪਾਂਗ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਮਹਿਜ਼ 36.49 ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ, ਜੋ 2022 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ 101.30 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਲਗਭਗ 50 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝੀਲ ਇੱਕ 'ਮੋਰੇਨ-ਡੈਮਡ' ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਜਾਂ ਹਿਮਸਖਲਨ (Avalanche) ਕਾਰਨ ਜੇਕਰ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ 'ਗਲੇਸ਼ੀਅਲ ਲੇਕ ਆਊਟਬਰਸਟ ਫਲੱਡ' (GLOF) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ 21 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ 43 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ 20 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਸਿਸੂ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮਲਬਾ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ, ਪੁਲਾਂ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 5,000 ਤੋਂ 8,000 ਵਾਹਨ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਰਲੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਲਗਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਝੀਲ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

---

The study report by HPSDMA and ISRO reveals a severe threat of Glacial Lake Outburst Flood (GLOF) from the expanding Ghepan Lake in Lahaul-Spiti, Himachal Pradesh, putting Sissu and 34 other downstream areas on high alert due to rapid glacier melting.

हिमाचल प्रदेश के लाहौल-स्पीति में ग्लोबल वॉर्मिंग के कारण तेजी से पिघल रहे घेपांग ग्लेशियर से घेपन झील का आकार तीन गुना बढ़ गया है; HPSDMA और ISRO की रिपोर्ट ने चेतावनी दी है कि झील फटने (GLOF) की स्थिति में सिस्सू गांव सहित 34 इलाके तबाह हो सकते हैं।